Kawa to pyszny napój, bez którego wiele osób nie wyobraża sobie życia. Ziarna, na których bazie powstaje, rosną na kawowcu. Choć roślina ta jest obecna uprawiana na całym świecie, najwięcej jej sadzonek znajduje się w określonych częściach globu. Jak rośnie kawa i jakie musi mieć warunki do rozwoju?
Gdzie najbardziej rozwija się uprawa kawy?
Plantacje kawy istnieją od wieków. Sam kawowiec, na którym rosną ziarna wykorzystywane do przygotowywania aromatycznego napoju, pochodzi z Etiopii. To tam rozpowszechniona jest uprawa kawy arabica. Jest to jedna z odmian tej roślin, która stanowi 65% produkcji na całym globie. Pozostała uprawa kawy na świecie, czyli 35% to tzw. robusta, która po raz pierwszy została odkryta w Kongo.
Choć kawowiec pochodzi z Afryki, uprawa kawy od dawna jest rozpowszechniona w różnych zakątkach świata. Dziś najwięcej produkuje się jej w Brazylii, Kolumbii, Wietnamie, Indonezji i Indiach. Plantacje kawy znajdują się bowiem przede wszystkim w tzw. pasie kawowym, czyli na obszarze między Zwrotnikiem Raka a Zwrotnikiem Koziorożca.
Kawa – warunki uprawy
Aby plantacja kawy dobrze funkcjonowała, muszą zostać spełnione odpowiednie warunki. Roślina najlepiej rozwija się w klimacie subtropikalnym, który charakteryzuje się dużą wilgotnością i dość wysokimi temperaturami, co sprawia, że jej okres wegetacyjny trwa przez cały rok. Kawowiec źle znosi zimno i potrzebuje do wzrostu dość dużo deszczu – około 150–2000 mm rocznie.
Co ciekawe, uprawa kawy arabica najlepiej rozwija się w temperaturach 15–24°C, a robusty – 24–30°C. Bez względu na odmianę, kawowiec nie przepada jednak za ostrym słońcem. Właśnie dlatego w jego pobliżu zazwyczaj znajdują się wyższe drzewa, które zapewniają mu odpowiedni cień.
To jednak nie wszystkie warunki uprawy kawy, które powinni spełnić plantatorzy. Równie istotna jest wysokość, na której rośnie kawowiec. Arabica powinna być uprawiana powyżej 900 m n.p.m. Z kolei robusta optymalny wzrost osiąga przy wysokościach 100–700 m n.p.m. Warto przy tym wiedzieć, że im wyżej znajduje się plantacja kawy, tym bardziej aromatyczne i pełne owocowych nut stają się jej ziararna.
Zbyt niska wysokość sprawia z kolei, że ich smak zaczyna robić się mdły. Drzewa kawowca są również wówczas narażone na tzw. rdzę kawową, czyli działanie grzyba, który atakuje ich liście.
Jak rośnie kawa?
Jeśli warunki uprawy kawy są dobre, roślina może spokojnie się rozwijać. Kawowiec, zwany także drzewem kawowym, w naturalnym środowisku osiąga dużą wysokość – nawet 10 m. Na Plantacjach kawy jest jednak zazwyczaj przycinany w celu ułatwienia zbiorów.
Zanim roślina osiągnie taką wysokość, musi upłynąć sporo czasu. Drzewo sadzi się bowiem z ziaren, które są pestkami owoców. Początkowo sadzonki rosną w szkółkach. Są tam przez mniej więcej rok i przez ten czas dorastają do ok. 40 cm. Potem przesadza się je do docelowego miejsca na plantacji kawy.
Dalsza uprawa kawy to również żmudny proces. Zanim kawowiec wyda jakiekolwiek owoce, muszą upłynąć kolejne cztery lata. Do tego momentu przez cały czas niezbędna jest odpowiednia pielęgnacja kawowca i jego regularne nawożenie.
Co ciekawe, pierwsze owoce drzewa najczęściej pojawiają się w bardzo małej ilości, dlatego nie mają wartości produkcyjnej. Dopiero po siedmiu latach od posadzenia kawowca przeprowadza się pierwszy, poważny zbiór – pozyskkiwane w ten sposób ziarna są później sprzedawane i importowane.
Od tej chwili uprawa kawy może trwać kilkadziesiąt lat – najczęściej około 40–60. Przez ten czas roślina wydaje odpowiednią ilość dobrej jakości owoców.
Warto przy tym wiedzieć, jak wygląda sam proces ich wytwarzania. Jak rośnie kawa? Na początku musi oczywiście nastąpić kwitnienie – w przypadku arabiki ma to miejsce po opadach deszczu, a robusty – niezależnie od tej kwestii. Kwiaty mają białą barwę i bardzo ładny, intensety zapach. Po zapyleniu odpadają, a na ich miejscu pojawia się tzw. wisienka kawowca, czyli jego owoc.
Gdy jest dojrzały, ma ciemnoczerwony kolor, a w jego wnętrzu znajdują się dwa ziarna kawy. Zanim jednak będzie gotowy do zbiorów, musi upłynąć aż dziewięć miesięcy.
Plantacja kawy – jak wyglądają zbiory?
Jak widać, uprawa kawy to złożony proces, który wymaga od plantatorów dużej dozy cierpliwości. Gdy w końcu kawowiec wyda owoce, przychodzi czas na ich zbiory. Wykonuje się je na kilka sposobów.
Tradycyjne plantacje kawy stosują ręczne zbieranie – każdą wiśnię zrywa się wówczas osobno, co stanowi bardzo trudną i długotrwałą pracę. Taka metoda dominuje m.in. w Kolumbii, Afryce oraz Ameryce Środkowej.
Z kolei uprawa kawowca w Brazylii, będącej potentatem na kawowym rynku, wygląda pod tym względem nieco inaczej. Najczęściej stosowane są tam zbiory za pomocą specjalnych maszyn. Takie podejście sprawdza się w tym regionie świata bez zarzutu, ponieważ owoce rośliny dojrzewają tam równomiernie. Dzięki temu metoda mechaniczna nie wpływa negatywnie na jakość ziararen kawy.
